ALT KATEGORİLER

A) ÂŞIK TARZI TÜRK HALK EDEBİYATI

Ana Sayfa » 10.SINIF » TÜRK EDEBİYATI » 10.SINIF TÜRK EDEBİYATI DERS NOTLARI » A) ÂŞIK TARZI TÜRK HALK EDEBİYATI
10.SINIF TÜRK EDEBİYATI DERS NOTLARI kategorisinde bulunan A) ÂŞIK TARZI TÜRK HALK EDEBİYATI sitemize 16 Temmuz 2014 tarihinde eklenmiş ve 185 views kişi tarafından ziyaret edilmiş.

* İslamiyet’ten önce başlamıştır.

* Eskiden kam, baksı adı verilen ozonlara bu dönemde aşık adı verilmiştir.

* Âşıklar şiirlerini bağlama adı verilen sazlarla köy köy dolaşıp söylemiştir.

* Hece ölçüsü kullanılmıştır.

* Dili sadedir.

* Nazım birimi dörtlüktür, yarım kafiye kullanılmıştır.

* Son dörtlükte şairin mahlası(adı) kullanılır.

* Şairler şiirlerini CÖNK adı verilen defterde toplarlardı.

* Aşk, ölüm, gurbet, ayrılık konuları sıklıkla ilenmiştir.

* Coşkulu, lirik bir söylenişi vardır.

* Koşma, mani, Türkü, semai, varsağı destan gibi biçimleri mevcuttur.

* 17. yüzyıldan sonra divan edebiyatından etkilenmeye başlamıştır.

 

KOŞMA

 

Halk edebiyatında en çok kullanılan biçimdir. Genellikle hece ölçüsünün on birli (6+5 ya da 4+4+3) kalıbıyla yazılır. Dörtlük sayısı üç ile beş arasında değişir. Şair koşmanın son dörtlüğünde adını ya da mahlasını söyler. Uyak düzeni genellikle şöyle olur: baba ” ccca ” ddda…

 

Koşma

Eğer benim ile gitmek dilersen

Eğlen güzel yaz olsun da gidelim

Bizim iller kıraçlıdır aşılmaz

Yollar çamu kurusun da gidelim

 

Karac”oğlan der ki buna ne fayda

Hiç rağbet kalmadı yoksula bayda

Bu ayda olmazsa gelecek ayda

Onbir ayın birisinde gidelim

 

Koşmaların genel özellikleri:

* Aşk, ayrılık, gurbet gibi geniş çerçeveli konuların işlendiği bir türdür.

* 11li hece ölçüsüyle yazılır.

* En az 3 en fazla 6 kıtadan oluşur.

* Dili sadedir.

* Kafiye düzeni abab,cccb,dddb şeklindedir.

* Son dörtlükte şairin mahlası bulunur.

* Koşmanın konularına göre güzelleme, koçaklama, ağıt, taşlama adlı türleri vardır.

 

1. GÜZELLEME: İnsan ve doğa sevgisinin lirik bir edayla işlendiği koşmalara denir.

2. KOÇAKLAMA: Savaş, yiğitlik, kahramanlık gibi konuları işleyen koşmalara denir. Coşkun ve yiğitçe bir üslupla savaş ve dövüşleri anlatan şiirlerdir.

 

Köroğluyum medhim merde yeğine

Koç yiğit değişmez cengi düğüne

Sere serpe gider düşman önüne

Ölümü karşılar meydan içinde

 

3. AĞIT: Ölen kişinin arkasından duyulan acının ve onun iyiliklerinin işlendiği koşmadır. Bir kimsenin ölümü üzerine duyulan acıları anlatmak amacıyla söylenen şiirlerdir (Anonim halk şiiri ürünü olan ağıtlar da vardır).

 

Civan da canına böyle kıyar mı

Hasta başın taş yastığa koyar mı

Ergen kıza beyaz bezler uyar mı

Al giy allı balam şalların hani

 

4. TAŞLAMA: Toplumun veya bireylerin aksayan yönlerini eleştiren koşmalara denir. Bir kimseyi yermek ya da toplumun bozuk yönlerini eleştirmek amacıyla yazılan şiirlerdir.

 

Ormanda büyüyen adam azgını

Çarşıda pazarda insan beğenmez

Medres kaçkını softa bozgunu

Selam vermek için kesan beğenmez

 

SEMAİ

Hece ölçüsünün sekizli kalıbıyla yazılır (4+4 duraklı ya da duraksız). Dörtlük sayısı üç ile beş arasında değişir. Semâilerin kendine özgü bir ezgisi vardır ve bu ezgiyle okunur. Uyak düzeni koşma gibidir: baba ” ccca ” ddda… Semâilerde daja çok sevgi, doğa, güzellik gibi konular işlenir.

 

Semai

İncecikten bir kar yağar

Tozar Elif Elif diye

Dedil gönül abdal olmuş

Gezer Elif Elif diye

 

Karac”oğlan eğmelerin

Gönül sevmez değmelerin

İliklemiş düğmelerin

Çözer Elif Elif diye.

 

Semailerin genel özellikleri:

 

* Özel bir ezgiyle söylenen bir türdür.

* Kafiye düzeni koşma ile aynıdır.

* 4 + 4 =8 li ölçüyle yazılır.

* 35 dörtlükten oluşur.

 

VARSAĞI

Güney Anadolu bölgesinde yaşayan Varsak Türklerinin özel bir ezgiyle söyledikleri Türkülerden gelişmiş bir biçimdir. Dörtlük sayısı ve uyak düzeni “Semâi” gibidir. Varsağılar yiğitçe, mertçe bir üslupla söylenir. Bu da dörtlüklerin içindeki “bre” “hey” “behey” gibi ünlemlerle sağlanır. Halk edebiyatında en çok varsağı söylemiş şair Karacaoğlan”dır.

 

Varsağı

Bre ağalar bre beyler

Ölmeden bir dem sürelim

Gözümüze kara toprak

Dolmadan bir dem sürelim

 

Behey elâ gözlü dilber

Vaktin geçer demedim mi

Harami olmuş gözlerin

Beller keser demedim mi

 

Varsağının genel özellikleri:

 

* Toros Dağları ve Adana civarında yaşayan VARSAK boylarının söyledikleri Türkülere denir.

* Kafiye düzeni koşma gibidir.

* 4+4 şeklinde 8li ölçüyle söylenir.

* BRE, BEHEY, HEY nidaları sıklıkla kullanılmıştır.

* En az 3 en fazla 5 dörtlüktür.

 

MUAMMA

 

Kapalı bir biçimde anlatılan bir olayın ya da bilginin okuyucu tarafından anlaşılmasını, bunlarla ilgili soruların cevaplandırılmasını isteyen bir tür manzum bilmecedir.

 

NASİHAT

 

Bir şey öğretmek, bir düşüncenin yayılmasına çalışmak gibi amaçlarla söylenen didaktik şiirlerdir.

 

DESTAN

 

Dört dizeli bentlerden oluşan, oldukça uzun bir nazım biçimidir. Kimi destanlarda dörtlük sayısı yüzden fazladır. Genellikle hece ölçüsünün on birli kalıbıyla yazılır. Uyak düzeni koşma gibidir: baba ” ccca ” ddda

 

Destanın son dörtlüğünde şair mahlasını söyler. Konuları bakımından destanları savaş, yangın, deprem, salgın hastalık, ünlü kişilerin yaşamları, mizahi… gibi gruplandırabiliriz.

 

Esnaf Destanı

Nalbant oldum kırdım nalın çoğunu

Bir katır nalladım dinle oyunu

Meğer acemiymiş bilmem huyunu

Çenemi teptirdim nalın sökerken

Manav oldum elma armut tez çürür

Cambaz oldum ip üstünde kim yürür

Kasap oldum her gün gözüm kan görür

Yüreğim bayıldı kana bakaraken

Ben bu sanatları bir bir dolaştım

Tekrar gelip şairliğe bulaştım

Kâmili mürşidin eline düştüm

Tekke-i aşk içre çile çekerken.

 

Destanların genel özellikleri:

 

* 6+5 li hece ölçüsüyle söylenir.

* Halk edebiyatının en uzun nazım biçimidir.

* Kendine özgü bir söylenişi vardır.

* Kafiye düzeni koşma ile aynıdır.

* Ayaklanma, kıtlık, savaş, hastalık gibi toplumsal konular işlendiği gibi bireysel konuların işlendiği destanlar da vardır.

* Dörtlük sayısında sınırlama yoktur.

Paylaş
Sitemizdeki Benzer İçerikler

Yorumlar

Bu Yazıya Toplam 0 Yorum Yapılmış

İsminiz

E-Posta Adresiniz

Şehir

İlgili Terimler :
Önceki yazıyı okuyun:
Halk Edebiyatının Dönemleri

  13. Yüzyıl Halk Edebiyatı Bu yüzyılda ele geçen eserler daha çok fetih ve savaşlara aittir. Bunların en önemlileri İslami...

Kapat