Ek Eylem (Ek Fiil, Cevheri Fiil)

Ana Sayfa » YGS TÜRKÇE » Ek Eylem (Ek Fiil, Cevheri Fiil)
Sitemize 21 Temmuz 2014 tarihinde eklenmiş ve 5.325 views kişi tarafından ziyaret edilmiş.

İsim soylu sözcükleri yüklem haline getirmeye veya fiillerde bileşik zaman oluşturmaya yarayan çekim ekleridir.

 

Türkçe’de ek eylem – imek eylemidir. Ek eylemin iki temel görevi vardır.

1 – Bileşik zamanlı eylem oluşturmak.

Gidiyor – i – di

2 – isim soylu sözcükleri yüklem yapmak .

Öğretmen bugün sinirliydi .

                                  Snirli – i – di

Bu öğrenciler çok çalışkanmış.

                                    Çalışkan – i – miş

Her yerde hatıran vardı.         

                           Var – i – di

Araba çok hızlıydı.

                   Hızlı – i – di

            Not: Fiilimsiler de yüklem olabilmek için ek fiil alır.

                        En büyük arzusu okumaktı.

                                                 Okumak – i – di

                        Sınavı kazanacak olan çalışandır.

                                                        Çalışan –  dır.

 

            Ekeylemin dört kip ekiyle çekimi vardır:  – idi, – imiş, – ise, – idir.

            A – Hikaye Biçimi:  – imek eyleminden sonra  – dı,  – di,  – du,  – dü,     – tı,   – ti,– tu, – tü  eki getirilerek yapılır.    

            Çocuğun yüzü çok sarıydı.

                                         Sarı – i – di                          

            Bu araba çok hızlıydı.

                                Hızlı – i – di

            Ayşe okula gidiyordu.

                             Gidiyor – i – idi

 

            B – Rivayet Biçimi:  – imek eyleminden sonra  – miş, – mış eki getirilerek yapılır.

Ankara’da  hava çok soğukmuş.

                                  Soğuk – i – miş   

Bu iş çok zormuş.

               Zor – i – miş

Bunları istemiyormuş.

              İstemiyor – i – miş

Ahmet’te haklıymış.

               Haklı – i – miş 

 

C – Şart Biçimi:  – imek eyleminden sonra  – se, – sa getirilerek yapılır.

Sen akıllıysan bu işi bitirirsin.

        Akıllı – i – se – n

Sen hastaysan Ali işi yapsın.

       Hasta – i – se – n

Erken gelirsen iyi olur.

          Gelir – i –se – n

 

D – Geniş Zaman Biçimi:  – imek eyleminin geniş zaman biçiminde herhangi bir kip eki kullanılmaz. Ekeylemin geniş zaman biçiminde eylemlere direkt olarak kişi eki getirilir.

1. tekil    insanım        öğretmenim

2. tekil    insansın       öğretmensin

3. tekil    insandır        öğretmendir

1. çoğul  insanız         öğretmeniz

2. çoğul  insansınız    öğretmensiniz

3. çoğul  insanlar       öğretmenler

 

Uykudayız yine hepimiz.

                         Ek eylemin geniş zamanı

            Bir deniz kenarındayız karanlı gecede.

                                                 Ekeylemin geniş zamanı

            Bu bir mahalledir.

                                    Ekeylemin geniş zamanı

            Bugünlerde çok iyisiniz. 

                                        Ekeylemin geniş zamanı

           

Uyarı: Ekeylemin 3. tekil biçimi olan  – dir eki bazen düşebilir. Böyle durumlarda ekeylemin  varlığını kabul edemiyoruz; fakat sözcük yargı bildirmeye devam eder.

 

Uyarı: Ekeylemin olumsuz biçimi değil sözcüğü ile yapılır.

            Dünkü film güzeldi.

           Dünkü film güzel değildi.

                                            Ekeylemin olumsuzu

            Bu ders çok zormuş.

            Bu ders çok zor değilmiş.

                                           Ekeylemin olumsuzu

 

Ekeylemle ilgili özel uyarılar:

Uyarı – 1: Ekeylem ünsüzle biten sözcüklere gelince  – i ünlüsü düşer, ünlüyle biten sözcüklere gelince  – i ünlüsü y’ye dönüşür.

 

Uyarı – 2:   – idir ekeylemi fiillerde kip ekinden sonra gelince bildirme görevi ile olasılık ya da kesinlik anlamı yansıtır.

 

Uyarı – 3: isim soylu sözcükler geniş zaman ekeylem çekiminde 1. ve 2. kişiler kip eki almaz. Şahıs eki direk olarak bu ismin sonuna gelir.

Not: Şahıs ekiyle iyelik eklerini karıştırmamalıyız.

Uyarı – 4: Geniş zaman ekeylem 3. kişi çekimlerinde  – dir  kip eki kullanılır. Ancak bu kip eki cümleden düşürülebilir. Bu tür cümleler eksiltili cümledir. ( var, yok sözcükleri hariç )

 

Uyarı – 5:  – dir eki çekimli fiillere gelerek de görev yapabilir. Bu kullanımda Kaçaş ( bildirme ) eki adını alır; fakat sonuçta yine ekeylemdir.

Babam uyumuştur televizyonun sesini kıs.

                        Olasılık

Zil çalmıştır çıkabiliriz.

                Olasılık

 

Soru: Aşağıdaki cümlelerin hangisinde isim soylu sözcük ekeylemin geniş zamanıyla çekimlenerek yüklem görevine getirilmiştir?

 

A – Çocuklar bugün mutluydu.

B – Benim her şey bundan sonra.

C – Sokaklar tehlikeliymiş bu saatten sonra.

D – Bizim tek isteğimiz barıştı bugünlerde.

E – Her şeyi sana anlatmıştır herhalde.

                                     Cevap: B

 

Soru: Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir zamir ekeylem alarak yüklem olmuştur?

 

A – Her insan bilir benim kim olduğumu.

B – Biliyordum bu gülüşlerin sırrını.

C – bütün balkonun demirlerindeydi.

D – Eski bir dostsun sen.

E – Neydi benden istediğin.   ( Cevap: E )         

Paylaş
Sitemizdeki Benzer İçerikler

Yorumlar

Bu Yazıya Toplam 0 Yorum Yapılmış

İsminiz

E-Posta Adresiniz

Şehir

İlgili Terimler : ,