Kompozisyon (Mehmet KAPLAN)

Ana Sayfa » KOMPOZİSYON » KOMPOZİSYON NASIL YAZILIR? » Kompozisyon (Mehmet KAPLAN)
Sitemize 01 Ağustos 2014 tarihinde eklenmiş ve 378 views kişi tarafından ziyaret edilmiş.

Öğrencilerin imtihan kâğıtlarını okuyorum. Çoğunda bir yığın bilgi var, fakat konu ile ilgisi yok ve karma karışık. Kompozisyon işte bunların zıddıdır. Çeşitli konularda düzensiz bir yığın bilgiye sahip olmak yeterli değildir. Öğrenci herhangi bir konuda lüzumlu ile lüzumsuzu seçebilmeli, fikirlerini bir sıraya koymasını öğrenmelidir.

Karışık bir taş,  demir ve cam yığını bir araya geldi mi,  bir mimari eser vücuda gelmez. Yapı için elbette buna benzer malzemeye ihtiyaç vardır. Fakat mimari,  her şeyden önce,  bir düzendir. Her taş bir planın içinde yerli yerine konulunca bina göklere yükselir ve bir saadetin şarkısını söyler. 

Batı dillerinden alınan kompozisyon kelimesi, çeşitli şeylerin düzenli olarak bir araya getirilmesi manasını taşır ve çeşitli  sahalarda  musikide,  resimde,  mimaride ve  edebiyatta  kullanılır. Kelimenin çeşitli sahalara tatbiki de gösteriyor ki, kompozisyon muhtevadan yahut malzemeden ziyade,  onların bir araya getirilişi ile ilgilidir ve bu çok mühim bir şeydir.

Tabiat ve hayat, insanoğluna şekil vererek güzel ve faydalı eserler vücuda getirilebileceği muazzam bir malzeme deposudur. Resim mi yapmak istiyorsunuz? Dünyada renkten boyadan çok  ne  vardır? Hakiki bir ressam  konu  bakımından   da bir sıkıntı  çekmez. Bütün  tabiat  ve  hayat  işlenecek  konu  ile  doludur. Mühim  olan, herhangi  bir  konu  etrafında  bir  renk  kompozisyonu  vücuda  getirmektir.

Sanatçının  tabiata  ilave  ettiği  şey,  yeni  bir  düzendir.

Sesler,  taşlar,  kelimeler  ve  fikirler  için  de  durum  aynıdır. Dünyada  bir yığın çalgı  aleti  ve  ses  çeşidi  vardır. Bunları  gelişi  güzel  bir  araya  getirirseniz, sadece  gürültü  çıkarmış  olursunuz. Musiki  çeşitli  sesler  arasında  güzel  bir düzen  kurmaktır. Yahya  Kemal,  şiiri  bir  “kelimeler  istifi”  olarak  tarif  eder. Güzel bir  mısrada,  kelimenin yerlerini  değiştirdiniz  mi,  derhal  büyüsü  kaybolur.

Öğrencilere  çeşitli  örnekler  vererek,  dizi,  sıra,  istif  veya  düzenin emniyetini anlatmak  lazımdır. Düşünce  karşılığının  önüne  ancak  böyle  geçebiliriz.

Aslında  her  insan  duyar,  düşünür  ve  etrafında  olanları  fark  eder. Fakat bunlar  bizim  içimize  karma  karışık  olarak  girer. Her  insan bir duygu,  düşünce  ve intiba  deposudur. Konuşur  veya  yazarken,  içinde  bulunulan  duruma  göre,  bu depolanan  bazı  şeyleri  seçer,  cümle  haline  getiririz. Eğer  onlar  arasında  bir  bağ kuramazsak,  yazılan  veya  konuşulan   şeyler,  başkalarına  saçma  gelir. Saçmak ile  ilgili  olan  saçma  kelimesi,  düzenin  zıddıdır. Nazım,  nizam,  tanzim  ve muntazam  kelimeleri  de  birbirinin  akrabasıdır. Tanzim  edilmiş her  şeyde şiire yakın  bir  taraf  vardır. Bir  manav  dükkanı veya vitrin  tanzim  edilince  göze  güzel görünür.

Nizam  deyince  akla  asker  veya  ağaç  dizisi  gibi  basit  bir  düzen gelmemelidir. Tabiatın  yarattığı  canlı  varlıkları,  nebat  ve  hayvanları  yakından incelerseniz, teferruatına  kadar  işlenmiş  bir  nizam  görürsünüz. Çiçek,  kelebek, kuş,  balık,  hatta bazı  madenlerdeki  renk  ve  şekil  ahengi  hayret  vericidir. Bütün varlık  açık  veya  gizli bir  nizama  dayanır.  “Güneş  manzumesi”,  “yıldızlar  cümlesi” deyimleri  bir  gerçeğe tekabül   eder.  İlim  kainatın  nizamını  keşfe  çalışır. Öğrencilerde  nizam  fikrini uyandırabilmek  için,  ilimlerden  de  faydalanılabilir.

Sosyal  hayatta  nizamın  ehemmiyetini  gösteren  aktüel  bir  konu  vardır: Trafik !  Vasıtalar  düzenli  bir  şekilde  hareket  ederse,  caddelerde  hiçbir  karışıklık olmaz. Hayat  canlı  bir  şekilde  akar  gider. Düzene  uymayanlar  tarafından  yol tıkanırsa,  herkesin  canı  sıkılır. Fakat  İnsan,  kafasının  içinde  bir  nizam  tesis edemezse,  dışarıda  onu  nasıl  kurabilir? Kompozisyon  derslerinin  gayesi öğrencilere  kendi  duygu  ve  düşünce  dünyalarına  bir  çeki düzen  vermektir.

Mehmet  KAPLAN  ( Hisar  Dergisi, Mayıs  1972 ,s 9 )

Paylaş
Sitemizdeki Benzer İçerikler

Yorumlar

Bu Yazıya Toplam 0 Yorum Yapılmış

İsminiz

E-Posta Adresiniz

Şehir

İlgili Terimler :
Önceki yazıyı okuyun:
Kompozisyon Nasıl Yazılır?

Başarılı ve güzel bir yazı yazmak için bilinmesi gerekenleri, sırasıyla şöyle gösterebiliriz: 1.       Bilgi birikimi 2. Konu seçme 3. Plân...

Kapat