Noktalama İşaretleri

Ana Sayfa » YGS TÜRKÇE » Noktalama İşaretleri
Sitemize 21 Temmuz 2014 tarihinde eklenmiş ve 477 views kişi tarafından ziyaret edilmiş.

Noktalanma işaretleri bir dildeki doğabilecek anlam karışıklıklarını önler, anlatımın daha güzel olmasını sağlar. Bu işaretler cümleleri ve eş görevli sözcükleri ayırmak, durak yerlerini belirtmek, ton ve vurgunun doğru anlaşılmasını sağlamak için kullanılır.

           

            Nokta ( . )

            1 – Yargının tamamlandığı cümlelerin sonunda kullanılır.

                        Mezun olduktan sonra bir kasabaya tayin oldu.

           

2 – Kısaltmaların sonunda kullanılır.

                        Prof. Dr. Hasan Güleç,

                        Kısıklı Cad. Kuşbakışı Sok. No:2

           

Uyarı: “SSK, THY, KKTC” gibi kısaltmaların arasında ve sonunda günümüzde nokta kullanılmamaktadır. Ayrıca “km, l, mm” gibi kısaltmalarda da nokta kullanılmaz.

           

3 – Rakamlardan sonra sıra bildirmek için “- ncı, – nci” ekleri yerine kullanılır.

            127. sayfa,  4. Murat,   5. Adam

           

4 – Tarihlerin yazılışında gün, ay ve yılı gösteren rakamların arasında kullanılır.

            17.8. 1999’da Türkiye büyük bir felaketle sarsıldı.

            Ünlü şair, 27.12.1939’da yaşamını yitirdi.

 

            5 – Gün ve yıl rakamla belirtilip ay adı yazıyla söylenirse nokta kullanılmaz.

            30 Eylül 2005 Pazartesi görevine başlayacak.

 

            6 – Saat ve dakikayı gösteren rakamların arasında kullanılır.

            Vapur8.15’te kalkıyor.

            Not: rakamlardan sonra gelen ekler ünsüz uyumuna uyar. Bu yüzden rakamlardan sonra gelen eklerin yazımına dikkat etmeliyiz.

            Arkadaşımla 9,45’te buluşacağız.

            Virgül ( , )

            1 – Eş görevli sözcükler arasında kullanılır.

                        Heyecanlı, dinamik, aktif gençler istiyorum. ( sıfatları )

                        Evini, annesini, babasını çok özlemişti. ( isimleri )

           

            2 – Sıralı cümleyi oluşturan cümlelerin arasında kullanılır.

                        Yolculuk boyunca benimle hiç konuşmadı, sürekli müzik dinledi.

                        Babası koruk yer, oğlunun dişi kamaşır.

 

            3 – Ara sözlerin başında ve sonunda kullanılır.

                        Bunu sana, aslında söylemeyecektim, söylemeye karar verdim.

 

            4 – Rakamların yazılışında kesirli ifadeleri belirtmek için kullanılır.

                        8,35 bu işlemin sonucudur.

 

            5 – Resmi yazışmalarda ve mektuplardaki hitaplardan sonra kullanılır.

                        Sayın Cumhurbaşkanım,

                        Sayın Bakanım,

 

            6 – Anlam karışıklığına yol açabilecek sözcüklerden sonra kullanılır.

                        İhtiyar, balıkçının yanına gitti.

                        Genç, konuklara bir şeyler ikram ediyor.

 

            7 – cümle başında yer alan ünlem ya da seslenme unsurlarından sonra kullanılır.

                        Ooo, bu ne güzel sürpriz!

                        Ah, nerede o eski günler!

           

            Not: cümlede geçen “ve, veya, ya da, yahut” bağlaçlarından önce ya da sonra virgül kullanılmaz. İkilemeleri oluşturan sözcüklerin arasında da virgül kullanılmayacağı unutulmamalıdır.

 

           

 

Noktalı virgül ( ; )

            1 – Cümle içinde virgülle ayrılmış tür ve grupları ayırmak için kullanılır.

            Buralarda kışları limon, portakal, mandalina; yazları şeftali, kiraz, çilek yetişir.

 

            2 – Öğeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri ayırmak için kullanılır.

            Kel ölür, sırma saçlı olur; kör, ölür badem gözlü olur5.

           

            3 – kendilerinden önceki cümlelerle anlam bağlantısı kuran “ama, fakat, lakin, yalnız, ancak” bağlaçlarından önce noktalı virgül kullanılabilir.

            Saçları ağarmıştı; ama bir çocuk kalbi taşıyordu.

            Kış yaklaştı; yalnız havalar çok sıcak.

 

            İki nokta ( : )

            1 – Kendinden sonra açıklama yapılacak ya da örnekler verilecek cümlelerin sonunda kullanılır.

            Buraya gelmemin nedeni şudur: Yıllardır görüşmediğimiz dostlarımla beraber olmak.

            Türkçe’de dört tane yuvarlak ünlü var: o, ö, u, ü

            Neler yoktu ki masada: köfte, sarma,dolma, tavuk, börek….

            Dedem : “Aman dileyene vurulmaz.” Dedi.

 

            2 – Tiyatro eserlerinde karşılıklı konuşmalarda, konuşan kişinin ardından sonra kullanılır.

Hamlet:

– Eee bakalım anne, ne var?

Kraliçe:

– Hamlet, babanı çok gücendirdi.

3 – Tanımlanacak olan kavram ya da varlık isminden sonra kullanılır.

Betimleme: ayrıntıların ön plana çıktığı bir anlatım biçimidir.

Uyak: dizelerin sonunda yer alan sözcüklerdeki ses uyumudur.

 

Üç nokta ( … )

1 – Tamamlanmamış cümlelerin sonlarında kullanılır.

     Okuduğum o kadar etkileyici bir eser ki…

     Her hafta bir insan seli …

2 – Benzer örneklerin sürdürülebileceğini göstermek için kullanılır.

      Etrafta renk renk laleler, sümbüller, zambaklar…

            3 – Argo ya da küfürlü sözlerin yerine kullanılır.

            Kılavuzu karga olanın burnu … kurtulmazmış.

            4 – aktarılan parçada ya da sözlerde atlanan yerleri göstermek için kullanılır.

            Şiir yazmak uzun bir süreçtir… Birtakım zorluklara, sıkıntılara katlanmayı gerektirir.

            5 – Eksiltili cümlelerin sonunda kullanılır.

            Gözümün önünde eski bayram günleri…

            6 – ünlem ve seslenmelerde anlamı pekiştirmek için kullanılır.

            Aslanlarım… Aslanlarım benim!…

 

            Soru işareti ( ? )

            1 – Soru anlamı taşıyan cümlelerin sonunda kullanılır.

            Ne söyler şu dağda çoban çeşmesi?

            Geceleri yıldızları sayabiliyor musun?

 

            2 – Bazı cümlelerde, soru sözcüğü olduğu halde soru anlamı olmayabiliyor. Bu tür cümlelerden sonra soru işareti kullanılmaz.

            Çiçekleri kimin getirdiğini bilmiyorum.

            Onun nereye gideceğini örgendik.

3 – Soru anlamı taşıyan sıralı cümlelerde soru işareti en sonda kullanılır.

            Yolunu mu kaybetmişti, parası mı yoktu,  neden geç kaldı?

            4 – Bilinmeyen yer, tarih ve durumlar için kullanılır.

            Yunus Emre: ( ? – 1320 ), ( Doğum yeri: ? )

 

            Ünlem ( ! )

            1 – Sevinç, korku, heyecan gibi duyguların anlatıldığı cümlelerin sonunda kullanılır.

            Ah gençliğim!

            Hey gidi günler hey!

           

           

2 – Seslenme, uyarı bildiren sözlerden veya cümlelerden  sonra kullanılır.

            Sakın ona dokunma!

            Ak tolgalı beylerbeyi haykırdı: İlerle!

 

            3 – Alay veya küçümseme anlamı içeren cümlelerin sonunda ayraç içinde ünlem ( ! ) kullanılır.

            O, bu bölgenin en akıllı insanı ( ! )

            Argo sözlerle çevresindekilere iltifat ediyor ( ! )

           

            Tırnak işareti ( “   “ )

            1 – Bir yazıdan ya da kişiden, değiştirilmeden aktarılan sözler tırnak içinde gösterilir.

            Valery: “İlk dize Tanrı vergisidir.” Diyor.

           

            Not: Tırnak içinde aktarılan sözlerde o sözlere ait noktalama işaretleri tırnak işaretinin içine konur.

           

            2 – Özel olarak belirtilmek istenen sözler tırnak içinde gösterilir.

            Öğretmenimiz bu derste “köprüleri atmak” deyimini anlatacak.

            Bu yeniliklere “Anadolu” temkinli yaklaşıyor.

 

            3 – Kitap dergi ya da yazı isimleri tırnak içinde gösterilebilir.

            “Sefiller” adlı romanı beğenerek okuduğum eserlerden biridir.

            Yazarın “Çevre ve insan” başlıklı yazısını ilgiyle okudum.

 

            4 – Tırnak içinde gösterilen özel isimlerden sonra gelen çekim ekleri kesme işaretiyle ayrılmaz.

            Ömer Seyfettin’in “Beyaz Lale”sinden çok etkilendim.

 

            Kesme işareti ( ‘ )

            1 – Özel isimlere gelen çekim eklerini ayırmak için kullanılır.

            “Siz çocuklar Türkiye’m kadar güzelsiniz.

            İstanbul’da üç gün kalacaktır.

 

            2 – kısaltmalara gelen ekleri ayırmak için kullanılır.

            Öğrencilerle bu hafta KKTC’ye gideceğiz.

            TBMM’nin gündeminde çevre sorunları vardı.

 

            3 – Sayılardan sonra gelen ekleri ayırmada kullanılır.

            Milli maç akşam 20.30’da başlayacak.

            Onlar 113’üncü odada kalacaklar.

 

            4 – Şiirlerde, iki sözcük birleşirken meydana gelen ses düşmelerini göstermek için kullanılır.

            Ne’ylesin ölüm herkesin başında.

            Düştüm n’ola sevdiğimim yurduna.

 

            5 – Özel isimlerden türetilen sözcüklere gelen ekler kesme işaretiyle ayrılmaz.

            İzmirlileri yağışlı bir hafta sonu bekliyor.

 

            6 – Anlam karışıklığına yol açabilecek sözcüklerin ayrımında kullanılır.

            Eskiden Kadı’nın önemi çok büyüktü.

 

            7 – Yazışmalarda yazılan kurum isimlerine gelen çekim ekleri kesme işaretiyle ayrılmaz.

            Milli Eğitim  Bakanlığına

            Sosyal Sigortalar Kurumu Müdürlüğüne

 

            Ayraç ( )

            1 – Cümlede bir sözü ya da kavramı açıklayan sözler ayraç içinde gösterilir.

            O dönemde ( savaş yılları ) atalarımız büyük bir mücadele örneği göstermiştir.

Ziya Paşa’nın vecize ( özdeyiş ) niteliğinde dizeleri var.

 

            2 – Cümlede kullanılan tarihler ayraç içinde gösterilir.

            Kardeşim önümüzdeki sezon  ( 2000 – 2001 ) okulu bitirecek.

 

            3 – Yabancı sözcüklerin okunuşu ayraç içinde gösterilir.

            Bu anlamlı sözü Voltaire ( Volter ) söylemişti.

            4 – Tiyatro eserlerinde konuşanın hareketlerini, durumunu belirten sözler ayraç içinde gösterilir.

            İhtiyar : ( öfkeyle ) Bahçemdeki çiçekleri kim kopardı, diye bağırdı.

            Kadın: ( sakin bir şekilde ) Birkaç çocuğu kaçarken gördüm. Dedi.

           

            5 – Alıntıların alt kısmında bunların kimden ya da hangi eserden aktarıldığı ayraç içinde gösterilir.

            Bir yol bilirim Adem ile Havva’ya gider

            Bir yol bilirim aşka ve sevdaya gider

Bir yol ki ömür bahçelerinden geçerek

Yaşlarla figanlarla musallaya gider.

                                            ( Bekir Sıtkı Erdoğan )

 

            Kısa çizgi ( – )

         1 – Satır sonuna sığmayan sözcükler bölünürken kullanılır.

            Böyle bir olayın yaşanacağı aklımın ucundan geçmemişti. Sonunda ol-

muştu.

            2 – Dilbilgisinde eklerin başında kullanılır.

            “ – le, – la, – da, – de “

           

3 – Aralarında anlam ilgisi bulunan sözcük ya da rakamların arasında kullanılır.

Konya – Ankara karayolu iki saat trafiğe kapandı.

1950 – 1960 yıllarında ülke insanı çok sıkıntı çekti.

 

4 – Arasözlerin başında ve sonunda kullanılır.

Geziye o da – ki gelmeyeceğini söylemişti – katıldı.

 

5 – Fiillerin sonunda “- mak, – mek” mastar  ekinin yerine kullanılır.

“Yıkıl – ,  öldür – ,  karşılaş – ….”

 

6 – Sözcüklerin ek ve köklerini göstermek için kullanılır.

Yardım – laş – mak.   Oyun – cak – çı,   yön – et – ici …

 

Uzun çizgi ( — )

Tiyatro eserlerinde konuşma cümlelerinin başında kullanılır. Bunun adı, aynı zamanda konuşma çizgisidir.

Baba:

 – Verdiğim  işlerin hepsini bitirdin mi?

Oğul:

 – sadece bir kısmını bitirebildim.

Paylaş
Sitemizdeki Benzer İçerikler

Yorumlar

Bu Yazıya Toplam 0 Yorum Yapılmış

İsminiz

E-Posta Adresiniz

Şehir

İlgili Terimler :
Önceki yazıyı okuyun:
SES BİLGİSİ

Türkçe’deki 29 harf sesli ( ünlü ) ve sessiz ( ünsüz ) harfler olmak üzere iki gruba ayrılır. Bunlarda sekizi...

Kapat