Paragraf Bilgisi

Ana Sayfa » YGS TÜRKÇE » Paragraf Bilgisi
Sitemize 21 Temmuz 2014 tarihinde eklenmiş ve 458 views kişi tarafından ziyaret edilmiş.

ANLATIM BİÇİMLERİ

 

            A – SANATSAL ANLATIM:

 

            1 – Öyküleyici Anlatım ( Hikaye Etme ):

            Bir olayı yer, zaman ve kişi öğelerini de belirterek anlatmaktır. Genellikle görülen geçmiş zaman ( – di ) ile anlatılır.

            Öyküleme; bir durumdan başka bir duruma geçişi, hareketli bir yaşam kesitini, olaya ve zamana bağlayarak anlatma biçimidir.

            Amaç; okuyucuyu olay içinde yaşatmayı amaçlar.

            Öykülemede şu iki soruya cevap aranır. “Ne oldu, nasıl odu”.

            Bu anlatım biçiminde esas olan; zaman, mekan ve karakterlerin tanıtılması ( insanlardır ) dır.

            Bu anlarım biçimi öykü, roman, masal, anı, … gibi edebi türlerin temel örgüsünü oluşturur. Çoğu zaman betimleme ile birlikte kullanılır.

 

            2 – Betimleyici Anlatım ( Tasvir ):

            Betimleme sözcüklerle zihinde resim çizmek ( yapmak )tır.

            Betimleme herhangi bir varlığın görünüşünü, tadını, kokusunu, sesini, hareketlerini, hissettiklerini anlatmaya ve canlandırmaya yarayan yazı türüdür. Tasvirin ( betimlemenin ) başlıca özelliği duygularımızı etkileyenleri çizmek tavırları canlandırmaktır.

            Amacı; okuyucuya birtakım görüntüler yardımıyla izlenim kazandırmayı amaçlar.

 

                        Konu bakımından betimleme tasvirler:

·        İnsan betimlemesi

·        Hayvan betimlemesi

·        Eşya betimlemesi

·        Manzara betimlemesi

·        Olay betimlemesi

Betimlemede yazar kişiyi betimleyebilir. Kişinin görünüşünü ( fiziksel ) anlatıyorsa  fiziksel betimleme, kişinin ruhunu anlatıyorsa ruhsal betimleme denir.

Yazar betimlemede;

·        Gördüğünü olduğu gibi anlatıyorsa yansıtma betimleme

·        Yorum yaparak betimleme yapıyorsa sanatsal betimlemedir.

 

Not: Bir parçada birden çok anlatım biçimi olabilir.

 

B – DÜZ ANLATIM:

 

1 – Açıklayıcı Anlatım:

Bir konuda bilgi vermek, bir şeyler öğretmek veya bir konuda okuyanı aydınlatmak ; kapalı bir ifadeyi anlaşılır bir biçimde sunmak için başvurulan anlatım biçimidir.

Niçin, neden,nasıl?… gibi sorular bu anlatım biçimiyle cevaplandırılır.

 

2 – Tartışmacı Anlatım:

Herhangi bir konu üzerinde okuyucuyu ya da dinleyiciyi düşündürmeye yönelik önceden yerleşmiş kanılarını değiştirmek amacına yönelik bir anlatım biçimidir.

Bu anlatım biçiminin en belirgin özelliği  yazarın bir önerme ileri sürerek onu kanıtlama çabası içinde olmasıdır. Açıklayıcı anlatımda tanımlar anlamlandırılır. Tartışmacı anlatımda ise inandırılır. Açıklayıcı anlatımda ispat çabası yoktur, tartışmacı anlatımda vardır.

Tartışmacı anlatımda yazarın savunduğu görüşe tez, karşı çıktığı görüşe de anti tez denir. Antitezi çürütmek tezi benimsetmek için gerektiğinde sorular sorma, saylara bağlama, tanık gösterme, örneklendirme… gibi anlatım yollarına baş vurulur.

 

 

 

DÜŞÜNCEYİ GELİŞTİRME YOLLARI

 

Tanımlama: Bir kavramı bütün öğeleri ile anlatmak özel ve değişmez niteliklerini sayarak bir şeyi tanıtmaktır. Tanımlama; bir düşünceyi aktarmanın doğrudan bir yoludur. İşlenmekte olan bir konunun anahtar kavramları varsa bunlar çoğunlukla tanımlarla verilir.

 

Alıntı yapma ( Tanık Gösterme ): Bir düşünceyi inandırıcı kılmak amacıyla ünlü kişilerin ya da ata sözlerden yararlanma yöntemidir.

Açıklanmak istenen bir düşüncenin daha iyi anlaşılmasını ve inandırıcılığım sağlamak için aynı görüşü savunan başka kişilerin görüşüne yer vermektir. Ancak görüşüne yer verilen bu kişilerin o konuda uzman olmaları gerekir. Aksi taktirde inandırıcılık sağlanmaz.

Alıntı iki biçimde yapılır: Alınan düşünce ya doğrudan ya da dolaylı yapılır. Birincide tanık kullanılır, ikincide düşünce anlaşıldığı kadarıyla özetlenir. Tırnak içinde yapılan alıntılarda sözlerin değiştirilmemesine özen gösterilir.

 

Karşılaştırma: iki varlık iki kavram ya da iki olay arasındaki benzeşen ve benzeşmeyen yönlerin karşılaştırılmasıdır. Amaç okurun karşılaştırılan nesneleri daha iyi ve çabuk kavramasıdır.

Karşılaştırmada benzerlikten, zıtlıklardan ve ilişki kurmadan yararlanılır.

 

Örnekleme: Bir düşünceyi örnekle açıklamaktır. Örnekleme hem soyut bir düşünceyi daha rahat anlaşılır bir duruma getirir hem de düşünceye inandırıcılık katar.

Örnekleme ileri sürülen görüşü ispat etmek için somut ayrıntılardan söz etmektir. Örnekleme düşünceye görünürlük katar.

“Genellikle, örneğin ya da söz gelimi” .. gibi bağlaçlar kullanılır. Yerinde kullanılan örnekler kimi zaman uzun açıklamalardan çok daha etkili olur.

 

Benzetme: Aralarında benzerlik bulunan iki varlık, iki olay ya da iki kavramdan zayıfın güçlüye benzetilmesiyle yapılır.  Özellikle soyut kavramların somutlaştırılarak düşünceye görünürlük katmak amacıyla yönelmektir.

Benzetme genellikle karşılaştırma ile birlikte verilir.

 

Sorulara Bağlama:  Anlatımı kuvvetlendirmek, ilgiyi canlı tutmak  amacıyla sorular sorarak okuyucunun dikkatini çekmektir.

 

İstatistiksi Bilgilerden (Sayısal Verilerden) yararlanma: Düşüncelerin inandırıcı olmasını sağlamak için başvurulan en etkili yoldur. Okuyucu bilimsel araştırmalardan elde edilen sayılara her zaman güven duyar. Özellikle küsuratlı sayılar inandırıcılığı bir kat daha arttırır.

 

Kişileştirme ( İntak ) : Duygusu, hareketi ya da konuşması olmayan somut ya da soyut varlıkları duyar, konuşur halde anlatmaktır.

Dal bir gün dedi ki tomurcuğa

Tenimde bir yara işlewr gibisin

Titrerim rüzgarlar zarar vermesi.

 

Dolaylı Anlatım: Birisinden aldığımız bir cümleyi ya da düşünceyi kendi kendimize ifade etmektir.

Akşama teyzemlerin bize geleceğini söyledi.  ( Dolaylı anlatım )

Akşama teyzemler bize gelecek ( Dolaylı anlatım değil )

 

 

 

PARAGRAF DÜZEYİNDE ANLAM

 

Paragraf: Bir duygu, düşünce ya da aynı bir anafikir etrafında savunulduğu ve yardımcı düşüncelerle açıklığa kavuşturulduğu anlatım birimine paragraf denir.

Paragraf bir düşünce birimidir.

Paragraf; düz yazıyı meydana getiren parçalardan her birine paragraf denir.

 

Paragrafın Konusu:

Bir paragrafın konusunu; üzerinde söz söylenen düşünce, olay ya da durum oluşturur.

Bir başka deyişle ; paragrafta üzerinde durulan, hakkında söz söylenen şahıs, olay ya da kavramdır.

“Yazar bu parçada neden söz ediyor” sorusu sorulur.

 

 

 

 

Paragrafta Ana Düşünce:

Ana düşünce parçada asıl vurgulanmak istenen, konuyla ilgili olarak okuyucuya kavratılmaya çalışılan düşüncedir. Bir başka deyişle yazarı yazı yazmaya iten amaçtır. Yazarın mesajıdır.

Paragrafta bir tane ana fikir bulunur.

 

Not: Ana düşüncesi kavranmamış bir yazı gerçekten boşuna okunmuş bir yazıdır.

Ana düşünce; bu parçada yazarın asıl anlatmak istediği nadir? Sorusuyla bulunur.

 

Paragrafta Yardımcı Düşünce:

Bir paragrafta konuyu açıklamaya ve düşünceyi buldurmaya yarayan cümlelere yardımcı ( yan ) düşünceler denir.

Yazar konunun açıklamasını yaparken hangi ayrıntılardan yararlanıyor sorusu sorulur.

 

Paragrafta Başlık:

Başlık paragrafta anlatılan düşünceyi en iyi ifade edecek birkaç kelimen meydana gelir. Başlık kısa ve çarpıcı olmalıdır. Başlık ana düşüncenin bir iki kelime indirgenmiş halidir.

 

 

Paragrafın Yapısı:

Paragrafın yapısı üçe ayrılır:

·        giriş bölümü,

·        gelişme bölümü,

·        sonuç bölümü.

 

1 – Giriş Bölümü: Paragrafta anlatılacak konunun bir iki cümleyle ifade edildiği bölümdür. Bu parçada ne üzerinde duruluyor, ne açıklanıyor.

Giriş bölüm ( cümlesi ) ana düşünceyi belirtebilir.

Giriş cümlesi böylece,  bunun üzerine,  üstelik, oysa, halbuki, gibi edat ya da bağlaç türü bağlantı öğelerle başlamaz.

2 – Gelişme Bölümü: Giriş bölümünde ortaya konan konunun açıklandığı örneklerle somutlaştırıldığı bölümdür.

Giriş cümlesini açıklar.

Gelişme cümlesinde açıklama, benzerliklerden, örneklerden, karşılaştırmalardan, çelişkilerden, atasözleri ve öz deyişlerden yararlanılır.

Dil ve düşünce yönünden bağlantılı olması gerekir.

 

3 – Sonuç Bölümü: Gelişme bölümünde ortaya konan düşüncelerin genellikle kesin yargı bildiren bir cümle ile sonuca bağlandığı bölümdür.

Sonuç cümlesi paragrafta anlatılanların kısa bir özetidir. Çoğu kez paragrafın ana düşüncesini yansıtır.

Sonuç bölümü “özetle, demek ki, kısaca, sonuç olarak” gibi ifadelerle başlar.

Not: Paragrafın en önemli bölümleri giriş ve sonuç bölümleridir.

 

PARAGRAFIN TÜRLERİ

A – Olay paragrafı:

Uzun ya da kısa belli bir olayı anlatır. ( Roman , hikaye )

B – Betimleme Paragrafı:

Betimleme; sözcüklerle resim yapma olarak tanımlanabilir. Betimleme paragrafı herhangi bir nesnenin, yerin, kavramın tasvirini yaptığı paragraftır.

C – Çözümleme Paragrafı:

Çözümleme de bir bütünün temel öğelerini bulma işlemi olarak tanımlanabilir. Kimi paragraflarda bir konu, bir eser, bir olay ya da bir kişinin psikolojik yapısı tahlil edilebilir. Bütün bu yapılanlar bir çözümleme işlemidir.

 

D – Duygu Paragrafı:

Sevinç, beğenme, heyecan, üzüntü, acı, kaygı … gibi duygularla; anne, yurt, doğa sevgisi, kardeşlik temalarının işlendiği yazılara duygusal yazılar, bu yazılardaki paragraflara da duygu paragrafı denir.

 

E – Düşünce Paragrafı:

Düşünce paragrafına daha çok bilimsel içerikli eserlerde rastlanır. Bilimsel yazıların amacı okuyucuya belli bir alanda bilgi vermek, onu aydınlatmaktır.

Örnek : Makale, eleştiri… gibi

 

Paylaş
Sitemizdeki Benzer İçerikler

Yorumlar

Bu Yazıya Toplam 0 Yorum Yapılmış

İsminiz

E-Posta Adresiniz

Şehir

İlgili Terimler :
Önceki yazıyı okuyun:
Cümle ( Tümce ) Türleri

A – YAPISINA GÖRE CÜMLELER Üçe gruba ayrılır.                         1 – BASİT CÜMLELER:             Tek yargı bildiren cümlelerdir. İçinde yüklemin dışında...

Kapat