SÖZCÜK (KELİME) TÜRLERİ

Ana Sayfa » YGS TÜRKÇE » SÖZCÜK (KELİME) TÜRLERİ
Sitemize 21 Temmuz 2014 tarihinde eklenmiş ve 563 views kişi tarafından ziyaret edilmiş.

İsimler ( Adlar )

Varlıkları veya kavramları karşılayan sözcüklerdir.

 

Adların temel özellikleri:

a)     Karşıladığı varlığı anlamlandırması

b)     Tamlama kurabilmesi.  Ruhun sesi ( isim tamlaması ), soğuk harekat  ( sıfat tamlaması )

c)      İyelik eklerini alabilmesi. ( sorum, sorun, sorularınız, soruları )

d)     Durum eki alabilmesi

e)     “ler” çoğul ekini alabilmesi ( sorula – lar )

 

A ) – Varlıkların Oluşlarına Göre Adlar

a)     Somut ad

b)     Soyut ad

 

a – Somut Ad: Beş duyudan herhangi biriyle algılanabilen varlıkları karşılayan sözcüklerdir. (ağaç, tatlı, ses, vb… )

 

b – Soyut Ad: Beş duyudan herhangi biriyle algılanamayan varlıkları, nesnelerin ve kavramların anlamlarını karşılayan sözcüklerdir. (  akıl, sevgi, merhamet, vb… )

 

B ) – Varlıkların Verilişlerine göre Adlar:

1 – Özel isim

2 – Tür ( cins ) isim

 

1 – Özel isim: Eşi ve tam bir benzeri bulunmayan varlık ya da kavramlara verilen addır. Bu isimler tek bir varlığı karşılar.

Örnek: Ahmet, Boncuk, Erzincan, Ağrı Dağı, Türk, Türkiye, İstiklal Marşı, Han Duvarları, Akşam, Fizik Dergisi, Erzincan Ovası, Fırat Nehri vb…

 

Uyarı: Özel adlar her zaman büyük harfle başlayarak yazılır. Sonuna gelen çekim ekleri kesme işareti ile ayrılır. Özel ad yapım eki almışsa yapım eki bitişik yazılır.

 

Uyarı: Kişilerin soy adları da özel isim kabul edilir.

 

2 – Tür adları ( İsimleri ): Aynı türden varlıkların tamamı veya bir tanesi için verilen adlardır.

Her seferinde bu soru öğrencileri şaşırttı.

Soru bilginin kaynağıdır.

 

Uyarı – 1 : Bazı tür adları özel varlık adı olarak kullanılmaktadır.

Bu şiir İpek tarafından yazılmıştır.

 

Uyarı – 2 : Gezegen ve yıldız adları coğrafi anlamlı cümlelerde kullanılınca özel isim niteliği kazanır. Mecazi anlamda kullanılırsa bu özelliği kaybeder.

 Örnek: Dünya’nın dönüş hızı  Mars’a göre daha hızlıdır.

            Yine ay yüzlü dünyayı peşine taktı.

 

 

 

C) – Varlıkların Sayılarına Göre Adlar:

·        Tekil adlar

·        Topluluk adları

·        Çoğul adlar

1 – Tekil Adlar: – ler  çoğul ekini almamış adlardır. Tek bir varlığı ya da kavramı karşılayan isimlerdir.

Çocuğumuz    ilkokula başlayacak.

     Tekil ad           tekil ad

 

Çocuk, bir evin neşesidir.

Tekil ( tür )

 

2 – Topluluk Adları: Aynı türden varlıkların oluşturduğu kümelere verilen addır. Şekilce tekil anlamca çoğul olan isimlere denir.

Aile, toplum, demet, sürü, meclis, vb…

 

Uyarı: Varlıkları tekil haline verilen isimle topluluk haline verilen ismin farklı olduğunu unutmamak gerekir.

Örneğin: Tek olanın adı “insan”; çok olanın, yani topluluk halinde olanın adı “millet” sözcüğüdür.

 

Uyarı: Genel anlamlar içeren “meyve, insan, balık” gibi sözcükler topluluk  ismi değil, tekil isimdir.

 

3 – Çoğul Adlar: Birden fazla varlığı veya kavramı karşılayan isimlerdir. Çoğul isimler  “ – ler – lar” çoğul ekiyle yapılır. Bir sözcük bu ekleri almadan, çoğulluk anlamı taşısa bile çoğul isim kabul edilmez. Onun için çoğul ismin , mutlaka çoğul eklerini alması gerekir.

Çocuklar  neşeyle oynuyorlar  bahçede.

           çoğul eki                         çoğul eki

 

Uyarı: – ler eki adlara çokluk anlamının dışında çeşitli anlamlar katar.

 

        LER ÇOĞUL EKİNİN ÖZELLİKLERİ

           

1 – Özel adlara gelerek aile anlamı katar.

            Bu akşam Velilere gideceğim

            Uyarı: Kesme imi ile ayrılmaz       

 

            2 – Aynı özel adları taşıyanları çoğullandırmada kullanılır.

            Sınıftaki Hüseyin’ler çok uzun boylular.

            Uyarı: Kesme imi ile ayrılır.

           

3 – Özel adlara gelerek  “ve benzeri” anlamı katar.

            Tarihimiz Fatih’lerle, Beyazıt’larla doludur.

            Uyarı: Kesme imi ile ayrılır.

           

4 – Özel adlara gelerek sülale, soyadı yapar.

            Osmanlılar, Selçuklular,Abbasiler…

Uyarı: Kesme imi ayrılmaz.

 

            5 – Abartma anlamı katar.

            Hasta ateşler içinde yatıyor.

             

            6 – Her veya hiçbir belgisiz sıfatının yerini tutar.

            Sabahları erken kalkar ama geceleri erken yatmaz.

            her sabah                                   hiçbir gece

 

            7 – Eklendiği ismin değil de sahiplerinin çoğul olduğunu anlatır.

            Bir evleri bir de arabaları vardı.

 

            8 – Bir belgisiz sıfatıyla tümlenen zaman ve vakit sözcüklerine gelerek süreklilik anlamı katar.

            Bir zamanlar biz de genceciktik.

 

            9 – Saygı anlamı katar.

            Müdür Beyler, Ahmet Beyler, Ayşe Hanımlar.

            10 – Sitem, küçümseme. alay, anlamı katar.

            Hanımefendiler neredeydiler acaba.

 

            11 – yaklaşık ( aşağı yukarı ) anlamı katar.

            Kırk yaşlarında bir bayandı.

 

            Uyar: – ler eki ve benzeri ve çokluk anlamı katınca özel adların sonuna kesme işareti ile ayrılarak yazılır. Diğerlerinde bitişik yazılır.

Fatih’lerle, Hüseyin’ler

 

 

ADIN DURUMLARI ( İSMİN HALLERİ ):

 

Türkçe’de adın beş  durumu vardır.

1 – Yalın durumu

2 – Belirtme ( – i hali ) durumu

3 – Yönelme ( – e hali ) durumu

4 – Bulunma ( – de hali ) durumu

5 – Çıkma ( – den hali ) durumu

 

1 – Adın yalın durumu: Durum eki almamış adlardır. Yalın durumdaki adlar cümlede özne,  belirtisiz nesne ve yüklem görevinde bulunabilir, zarf tümleci de olabilir.

Ahmet akşam buraya gelecekti.

Yalın du. ( özne )                  Y.d.

 

Yarın  size mektup  yazacaktım.

z. t                  b.siz n.           Yük.

yal.d                yal.d.              yal.d

Bu işin tek suçlusu  Ahmet’ti.

                        yal.d.

İnsanlarımız neden bu kadar bağnaz.

  Yal. d.

 

Uyarı: Çoğul eki ve iyelik eki adın yalın durumunu bozmaz.

 

2 – Adın belirtme ( – i hali ) durumu: – i durum eki ile yapılır. Belirtme anlamı taşır. Belirtme durumundaki adlar cümlede belirtili nesne olarak kullanılır.

Ben bu suçu kabul etmiyorum.

              Bli. Nes. ( -i dur. )

 

Bir anda sesi yumuşadı.

               Özne ( iyelik eki )

Herkes karşı mahallenin takımını konuşuyor.

                           Bel. Nes.

Uyarı: Belirtili nesnenin en sonundaki “i” durum ekidir. “i” eki durum eki dışında iyelik ve yapım ekleri olarak da kullanılmaktadır.

 

“i” iyelik eki:  adlara sahiplik anlamı katar, üçüncü şahıs ( onun ) anlamını verir. “Kimin” sorusunu cevaplar.

 

( onun ) Kapı  herkese açıktır.

              Özne ( iyelik eki )

Bizler aşısını yaptık.

              Bli.nes. ( iy. Ek. )

 

Aşı    –   s     –      ı   –       n      –      ı 

           ky. sesi    iyelik eki     ky. s.         – i durum eki

 

Soru: Aşağıdaki cümlelerin hangisinde belirtme durum eki kullanılmıştır.

A – Her seferinde teklifi reddedildi.

B – Yolu hiçte iyiye benzemiyor bu köyün.

C – Geçenlerde kardeşi  buraya gelmiş.

D – Evi bir türlü satılmamıştı.

E – Herkes çocuğu meraklandırmıştı.

                                      Cevap: E

 

“i” yapım eki: Fiil’den isim türetir.

 

Bu koşuyu kazanabilirdin.

Koş    –     u   –   y   –     u

            yapım eki           durum eki

Yazısını kolay kolay kimse okuyamaz. 

 

Yaz     –   ı   –   s   –    ı   –   n    –     ı        

              FİYE           iyelik eki      durum eki

 

Soru: Aşağıdaki cümlelerin hangisinde  yapım eki, iyelik eki ve durum eki olan – i’yi almış bir sözcük vardır.

A – Geziyi babası iptal etti.

B – Odasını her sabah havalandırır.

C – Kimse sorusunu anlamamıştı.   

D – Suyu toprak testide getirmişti.

E – Eldivenini ben aldım. 

                               Cevap: C

 

Sor    –   u   –   s   –   u   –   n    –   u

              YE                iyelik eki          durum eki

 

3 – Adın yönelme ( – e hali ) durumu: – e durum ekiyle oluşur. Yönelme durumundaki adlar cümlede Dolaylı Tümleç, Zarf Tümleci ve Yüklem göreviyle kullanılır.

            Sabaha köye varırız.

                   z.t.       d.t.

           

Bu sözler sanadır ey oğul.

                                     d.t.

            Bana bir şarkı söyle içinde  hüzün olsun.

                                              d.t.

            ben – e             bana 

sen – e           sana  

 

 

– e durum eki şu anlam özelliklerini de taşır.

Ekmeği sehpaya koy (  üstüne anlamı katmıştır  )

               d.t.

Peyniri dolaba koy ( dolabın içine anlamı katmıştır )

Yarın Ankara’ya gideceğim ( yer – yön anlamı katmıştır )

Bu ayakkabıyı sana aldım ( senin için )

Elini duvara sürme ( yüzüne )

 

4 – Adın bulunma durumu ( – de hali ) : – de ekiyle yapılır. Bulunma durumundaki adlar cümlede dolaylı tümleç, zarf tümleci ve yüklem göreviyle kullanılır.

Geçmişte bu köyde öğretmenlik yapmış.

                z.t.                 d.t.                      

            İstediğin para babandaymış.

                                       yüklem

Gençliğimizde bu konuda bilgisizdik.

       z.t.

Uyarı – 1 : -de eki sıfat yapım eki olarak da kullanılır.

Gözde renk, yerinde bir söz

Uyarı – 2 :  “de”  bağlacıyla  – de durum ekini karıştırmamalıyız. Bağlaç olan “de”  her zaman ayrı yazılır. Üstelik, dahi, bile, başkaları gibi… anlamlarını katar. Cümleden çıkartılabilir hiçbir zaman  – te , – ta şeklinde olmaz.

Yerinde duramıyordu o da.

                 -de durum eki

Yerin de kulağı vardır.     

         Bağlaç

Yerinde bir söz binlerce kitaptan daha etkili.

        Sıfat yapım eki

 

5 – Adın çıkma  ( -den hali ) durumu : – den ekiyle yapılır. Çıkma durumundaki adlar cümlede dolaylı tümleç, zarf tümleci, yüklem görevleriyle kullanılır.

Biz eskiden su içtik testiden.

               z.t.                           d.t.

Maraş’tan bir haber geldi.

                      d.t.

Bu ıslaklık yağmurdanmış.

                                 yüklem

UYARILAR:

1 – Bir sözcük birden fazla durum eki alamaz.

2 – Bir sözcük birden fazla iyelik eki alamaz.

3 – Bir isim hem çoğul, hem iyelik, hem de durum eki alacaksa önce çoğul eki, sonra iyelik eki, sonra da durum eki gelir.

Çocuk – lar – ı – n – dan

4 – Bir sözcük bu çekim eklerinden en az birini almışsa  o sözcük isim ya da ismin yerini tutan zamirdir.

 

Ad ( İsim ) Tamlamaları

En az iki adın çeşitli ilişkilerle bir araya gelerek oluşturduğu tamlamadır. Tamlamayı oluşturan birinci isim tamlayan, ikinci isim tamlanandır.

 

Kuzu – nun  ses –  : isim tamlaması

            ty. eki        tn. eki

 

 

Ad tamlaması dörde ayrılır:

1 – Takısız ad tamlaması

2 – Belirtisiz ad tamlaması

3 – Belirtili ad tamlaması

4 – Zincirleme ad tamlaması

 

1 – Takısız ad tamlaması:

Tamlayanı da tamlananı da ek almayan isim tamlamasıdır. Bu tamlamada tamlayan, tamlananın neyden yapıldığını ya da neye benzediğini bildirir.

ad    +     ad      

            ty              tn  

 

Altın  kupalarda zehir sunulur.

              ty           tn

Gümüş tepsiyi çok güzel işlemiş.

Taş duvar, altın saat, selvi boy, inci diş…

            2 – Belirtisiz ad tamlaması:

            Tamlayanı ek almayıp, sadece tamlananı ek alan isim tamlamalarıdır.

           

                             ( x )                              ( x )

                ty     ty eki yok          tn     tn eki var

 

Sabahları kuş sesiyle uyandık.

                            ty        tn      

                            belirtisiz isim tam.

            Ders programı, başarı adresi, Erzincan üzümü, su yolu, diş fırçası…

           

Soru: Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ad tamlaması kullanılmamıştır.

            A – köylü kızı suya gider su testisi elinde

            B – Pamuk çuvalını arabaya yükledik

            C – İşçi kızı patron yanına çağırdı

            D – Bizler onur kavgası içindeyiz

            E – Ben şoför makamına oturmak istiyorum

                                                       Cevap: C

 

            Uyarı: Belirtisiz ad tamlamalarında tamlayanla tamlanan arsında şu ilişkiler bulunur.

            1 – Tamlayan tamlananın neye benzediğini belirtir:

            Tespih böceği, sigara böreği, parmak üzümü…

           

2 – Tamlayan tamlananın neden yapıldığını bildirir:

            Kaysı hoşafı, Biber dolması…

           

 

3 – Tamlayan tamlananın zamanını bildirebilir:

            Akşam yemeği, askerlik arkadaşı, yolculuk arkadaşı…

           

4 – Tamlayan tamlananın kaynağını bildirebilir:

            Erzincan üzümü, Zonguldak kömürü, su şırıltısı…

           

5 – Tamlayan tamlananın ne işe yaradığını bildirebilir:

Diş fırçası, çöp tenekesi…

 

6 – Tamlayan tamlananın nedenini anlatabilir:

Deprem yıkıntısı, sel felaketi, verem hastalığı…

 

7 – Tamlayan tamlananın yapıldığı yeri bildirebilir:

Erzurum kongresi, Sakarya savaşı, deniz gezisi, Konya fuarı…

 

3 – Belirtili ad tamlaması:

Hem tamlayanın ( – in ) hem de tamlananın ( – i ) tamlama eklerinii almış ad tamlamalarıdır.

Çocuk – un     ses – i  

    Ty                      tn

                           ty eki             tn eki

            Bizler ölümün sessizliğini ensemizde hissediyoruz.

            Benim derdim bana yeter.

            Sizin işiniz yok mu?

            Onun arabası var.

            Kimse senin kahrınla yaşamaz.

 

            Uyarı: Belirtili ad tamlamalarında tamlayan kişi zamiri ise tamlanan bu kişiye uygun iyelik eki alır.

           

Not: Tamlanan eki aynı zamanda iyelik ekidir.

           

Not: Zamirler ad tamlamalarında tamlayan ya da tamlanan olabilir.

 

            4 – Zincirleme ad tamlaması:

            Tamlayanı veya tamlananı ya da her ikisi birden ad tamlamasından oluşan tamlamalardır. Zincirleme ad tamlamaları en az üç addan oluşur.

                      

            Bizim evimizin önü yoncadır.

            Adamın elinin yarası  iyileşti.

            Kitaplar ölüm korkusunun sonuçlarından bahseder.

            Tahta kulübenin arkasından bir ses geldi.

                Zincirleme ad tamlaması

 

 

AD TAMLAMALARI İLE İLGİLİ GENEL UYARILAR:

           

1 – Bir tamlayan birden çok tamlanan için ortak kullanılabilir veya bir  tamlanan birden çok tamlayan için ortak kullanılabilir.

Adamın sesisedası kesilmişti.

      ty          tn         tn

defterkitap parası bile yoktu.

   ty.         ty         tn

           

2 – Tamlayan ile tamlanan cümlede yer değiştirebilir.

            Birden korkusu tükense ruhumun bir gün.

                                tn                              ty

            3 – Takısız ad tamlamasında ve belirtisiz ad tamlamasında tamlayanla tamlanan yer değiştirmez.

           

4 – Takısız ad tamlamalarında hammadde anlamı taşıyan tamlayanın sonuna “-den” durum eki getirilebilir.

            Ben ipekten şal alayım sana

            Bakırdan tepsi çok güzel.

           

5 – Tamlayanı çoğul addan tamlananı belgisiz zamirden oluşan ad tamlamalarında tamlayan eki  “-in” yerine “-den” durun eki gelir.

            Öğrencilerden birkaçı kaçıktı.

            Öğrencilerin birkaçı kaçıktı.

            Bu ekin kullanıldığı tamlamalarda  “-den” eki bütün içinde parça anlatır. 

 

Not: -den eki aşağıdaki gibi kullanılması ise anlatım bozukluğuna yol açar.

Öğrencilerden hepsi

 

6 – Takısız ve belirtisiz ad tamlamalarında tamlayan ile tamlanan arasına sıfat giremez ancak takısız ad tamlamalarında bir belgisiz sıfatı araya girebilir. Anlam belirsizliği doğuruyorsa belirtisiz ad tamlamalarına da girebilir.

İpek bir şal aldım sana.

İnşaat yüksek mühendisi

 

7 – Belirtili ve zincirleme ad tamlamalarında araya sıfat girebilir. Sıfat kimden önce gelmişse onu etkiler. Belirtili ve zincirleme ad tamlamalarında araya başka türden sözcük girebilir.

Adamın kocaman elini ensesinde hissetti.

      ty            sıfat        tn

Ağacın pencereye değen dallarını kestik.

    ty                  sıfat                      tn

             Soğuk  kış günlerinin sonunda huzura kavuştuk.

               Sıfat               ty                  tn

            Ağaç parkenin kirli yüzeyini cilaladı.

                             ty           sf.        tn

            Bir yer biliyorum hayalini süsleyen senin.

                                                   tn         sözcük        ty

           

8 – Tamlayanı kişi zamirinden oluşan belirtili ad tamlamalarında tamlayan durumundaki zamir düşebilir. Anlam belirsizliği doğuyorsa bu zamirin düşmesi anlatım bozukluğuna yol açar.

            ( Benim ) İşime sen akıl erdiremezsin.   

            ( Sizin ) Sesinizi her yerde duyabiliyoruz.

            Senin

            Onun       Kravatını yine takmamış

            Kendi  

           

9 – Sıfat almış ad tamlamalarına karma tamlama da denilmektedir.

            Çocuğun yaşlı gözleri beni etkiledi

                 ty          sf.      tn

           

10 – Takısız ve belirtisiz tamlamaların başında bulunan sıfat tamlamanın sıfatıdır.

            Yıkık ev duvarından atladı.

              Sf.         B.siz is tm.

            (  tamlamanın tümünün sıfatı )

           

11 – Tamlanan eki düşebilir.

            Senin çocuk (-un)  yine dersten kaçmış.

            Geçenlerde Hasanın ( hasanın oğlu ) Mehmet evlenmişti.

            Ben Urfa kebap yedim.

                   Urfa kebabı

                       ty         tn

           

12 – Tamlayan eki düşebilir.

            Top oyun sahası ( nın ) dışına çıktı.

                          Ty                             tn

                                        Tamlayan eki –nın eki düşmüş

           

13 – Tamlanan düşebilir.

            Bu vatan bizimdir. ( Bizim vatanımız )

           

14 – Takısız ad tamlamalarında tamlayan ve tamlanan ekini almaz fakat ismin diğer eklerini ( iyelik, çoğul ve hal eklerini ) alabilir.

           

15 – Bir cümlenin öğeleri bulunurken tamlamalar kesinlikle ayrılmaz.

            Ahmet’in evi yanmış.

           

16 – Bir sözcük ad tamlamasında tamlayan ya da tamlanan olmuşsa o kesinlikle isimdir veya ismin yerini tutan zamirdir.

           

17 – Bir cümlede iyelik eki varsa ve ortada bir tamlama yoksa orada tamlayanı düşmüş ad tamlaması vardır.

            Çiçekler – i  çok güzelmiş. 

           

18 – Kişi zamirinin tamlayan olduğu ad tamlamalarında tamlayan ve tamlanan ekleri değişiklik gösterebilir. ( örnek verilecek? )

            ADLARDA KÜÇÜLTME:

            Adlara küçültme, zayıflatma anlamı  – cik, – cağız ekleri ile kazandırılır. Ancak bu ekler küçültme anlamı dışında acıma, sevgi, azımsama anlamları da katar.

            Bu arabacık bizi köyceğimize ulaştırır. ( küçültme )

            Tepeciğin ardında köyümüz var. ( küçültme )

            İhtiyar bu evciğimizde yaşıyor. ( küçültme )

            Kızcağızı bir yetmişliğe verdiler. ( acıma )

            Anneciğimi yıllardır göremiyorum. ( sevgi )

            Sana beş milyoncuk yetmez ki. ( azımsama )

           

Uyarı: – cik eki küçültme anlamından sıyrılarak somut varlık adı geçer.

Bademcik, kızılcık, maymuncuk, kurbağacık, gelincik, elmacık…

Sözcük ( Kelime ) Türleri – Sıfatlar ( Önadlar )

            Adları niteleyen veya belirten sözcüklerdir. Sıfatlar adlarla birlikte görev yapar adın bulunmadığı yerde sıfat bulunmaz. Sıfatlar çoğunlukla tek başlarına kullanılmaz.

           

Bir sözcüğün sıfat olabilmesi için:

            1 – Bir adın önüne gelerek onun etkilemesi gerekir.

 

            2 – Sıfatlar isim çekim eklerini almaz ( -ler, durum eki, tamlama eklerini ve iyelik eklerini )

           

3 – Bir sıfat tamlaması oluşturması gerek.

 Sıfat + İsim : isim tamlaması

 

            Eski    defterimi  çöpe attım.

           Sıfat        isim

              Sıfat tamlaması

            Eski – s i   –  n  –  i  çöpe attım.

             Ad   

                      İyelik eki        durum eki

            Sıfatlar genel olarak ikiye ayrılır:

            A – Niteleme sıfatları

            B – Belirtme sıfatları

 

A – NİTELEME SIFATLARI

Adları durum, biçim, renk, unvan anlamlarıyla etkileyen sıfatlardır. Niteleme sıfatları isimlerin nasıl olduklarını belirtir. Bu sıfatlar isimlerin niteliklerini yani özelliklerini gösterir. İsimlere sorulan “nasıl” sorusu niteleme sıfatını buldurur.

 

Renk – Mavi deniz

Durum – başarılı öğrenci

Biçim – yuvarlak masa

Unvan – Ahmet Ağa

 

Örnekler;

Yoğun sis yüzünden trafik aksıyor

Ortaklar köşeli masaya oturdular

Soğuk bir kış gününde yolda kaldık

Büyük kafalar büyük düşünür

Savaşta Yüzbaşı Çolak Salih yaralandı

 

Uyarı: Unvan bildiren sıfatlar adlardan önce veya sonra gelebilir. Özel adlarla kullanılırken büyük harflerle başlar sonuna gelen çekim ekleri kesme işareti ile ayrılır.

 

B – BELİRTME SIFATLARI

            Adları sayı, işaret, belgisizlik ve soru anlamlarıyla etkileyen sıfatlardır.

 

            1 – Sayı Sıfatları:

             isimleri sayı yoluyla belirten sıfatlardır. Sayı sıfatları kendi aralarında dörde ayrılır.

            a –  Asıl sayı sıfatları; kaç sorusunu cevaplar.

            b –  Sıra sayı sıfatları; kaçıncı sorusunu cevaplar:

            c –  Üleştirme ( bölüştürme ) sayı sıfatları; kaçar sorusunu cevaplar.

            d –  Kesir sayı sıfatları; kaçta kaç sorusunu cevaplar.

            a – Asıl Sayı Sıfatları: Matematikte sayma sayıları dediğimiz rakamların bir ismi sayı yoluyla belirtmesiyle oluşur.

            Örnek; üç öğrenci, dört ekmek, beş adam…

 

            Not: Asıl  sayı sıfatlarının etkilediği isimler çoğullanamaz. ( – lar, -ler ekini alamaz, alırsa anlatım bozukluğu olur )

 

            Not: istisnası da vardır.

            Bin evler, üç silahşorlar, yedi cüceler…

 

            b – Sıra Sayı Sıfatları: Asıl sayı sıfatlarına  –  ıncı, – inci, – uncu ekleri getirilerek yapılır. Kaçıncı sorusu  sorulur.

            İkinci ev, beşinci cadde, altıncı daire, 7’nci sokak…

            Uyarı: ilk ve son sözcükleri de sıra sayı sıfatlarıdır.

 

            c – Üleştirme ( Bölüştürme, Paylaştırma ) Sayı sıfatları: Asıl sayı sıfatlarına   – ar – er eki getirilerek yapılır. Kaçar sorusu sorulur.

            Beşer ekmek, altışar dilim, ikişer elma, üçer misket…

 

            d – Kesir Sayı Sıfatları: Matematikteki kesirli sayı sıfatlarının bir ismi etkilemesiyle oluşur. Kaçta kaç sorusu yöneltilir.

            Dörtte bir ekmek, beşte bir hisse,  yarım dilim, üçer misket..

            Uyarı: Yarım, çeyrek gibi sözcükler de kesir sayı sıfatıdır.

 

2 – İşaret Sıfatları:

 Adları işaret yoluyla belirten sıfatlardır. İsimlere sorulan “hangi” sorusu işaret sıfatını buldurur.

Bu ev bize dedemizden kaldı.

Herkes o günlerde  daha canlıydı.

Ben de şu dağların nesine geldim.

Böyle işlerle  herkes uğraşmaz.

Akşamki yemekte konuklar çok eğlendi.

Yerdeki karıncalardan kıskanırım seni.

Sınıftaki havayı ben de soluyorum.

Uyarı: – ki eki isimden sıfat yapım eki olarak kullanılabilir.

 

Uyarı: İşaret anlamlı sözcükler bir ismi işaret etmez ismin yerini tutarsa zamir olur.

Bu, namustur köyümüze kazınmış.

i.zamiri

“Bu taşındır” diyerek kâbeyi diksem başına.

i.zamiri

Öteki yarın gidecek.

i.zamiri

 

Uyarı: işaret anlamlı sözcükler çekim eki alırsa işaret zamiri olur.

Bun – u  sana söylemiştim.      

  i.z.           durum eki

Diğerini de çok beğendim.    

  i.z.                 bağlaç

 

Uyarı: Sıfat yapan  – ki, ilgi zamiri olan – ki ve bağlaç olan  “ki” yi karıştırmamalıyız.

 

Akşamki yemek     

                                sıfat yapan  – ki

            Kapınınki  yine kırılmış  

                                 ilgi zamiri   ( kapının kolu )

            Sen ki hiç ilgilenmedin bizimle.

                           Bağlaç

           

 

Uyarı: Belgisizlik anlamı taşıyan işaret sıfatları.

 

 

Böyle              Bu + ile

Şöyle              Şu + ile

Öyle               O + ile

 

 Böyle insanlarla konuşulmaz.

Şöyle bir evim olsa.

Öyle kitapları sevmem.

 

Uyarı: – ki  yer anlamlı işaret sıfatı ve zaman adlarına gelerek zaman anlamlı işaret sıfatı yapar.

 

Sınıftaki havayı ben de soluyorum.     

               Yer anlamlı işaret sıfatı

            Akşamki yemeği çok beğendi.

             Zaman anlamlı iş. Sıf.

           

            Soru: Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “böyle” sözcüğü ötekilerden farklı bir görevde kullanılmıştır.

A – İşte ben böyle bir akşamda aşık oldum.

B – Beni böyle bırak git gidebilirsen.

C – Ve içimde böyle korkular taşırım geceleri de

D – Ben böyle aşık görmedim.

E – Böyle duygular yazdırdı şiiri şaire.

                                                    Cevap: B ( zarf ) 

           

Soru: Aşağıdaki cümlelerin hangisinde işaret sözcüğü ötekilerden farklı görevde kullanılmıştır.

A – Gökteki yıldızları saydım nemli gözlerle. 

B – Yıllar sonra bu evlilik sona erecekti.

C – Bu, babamdır diyerek öptü elini ihtiyarın.

D – Sen  asla öyle bir söz söyleyemezsin.

E – Böyle günlerde güzel giyinmelisiniz. 

                                                Cevap: C, ( işaret zamiri )

 

3 – Belgisiz Sıfatlar:

 Adları belirsizlik anlamıyla belirten sıfatlardır. Belgisiz sıfatlarda çoğunlukla sayıca belirsizlik söz konusudur. İsimlere sorulan “hangi ve kaç” sorusu belirsizlik sıfatını buldurur.

 

Örnekler:

Hiçbir insan bu kadar iyi olamaz.

Oraya her gün uğrardı:

Falan adam filan adama filanca sözü söylemiş.

Bütün çöpçüler azizdir.

Oraya Bütün öğrenciler eğlenmek için gider.

 

Uyarı: “Bir” sözcüğü herhangi bir anlamda kullanılırsa belgisiz sıfat, tek anlamında kullanılırsa sayı sıfatı olur.

Sınava bir gün kaldı.

             tek ( asıl sayı sf. )

Bir akşam size gelebilirim.

belgisiz sf.

 Uyarı: Belgisiz sıfatlar isim çekim eki alırsa belgisiz zamir olur.

Bazı insanlar bundan hoşlanıyor.

Bel.  sf.

Bazıları bundan hoşlanıyor.

Bel. Zamir

Birkaçı seni sordu.

Birtakımı daha geliyor.

 

4 – Soru Sıfatları:

 Adları soru anlamıyla belirten sıfatlardır. Soru sözcüğüne verilen cevap sıfatsa soru sözcüğü de sıfattır.

Hangi    dağda kurt öldü?

Soru sf.    İs.

Sen kaç yıl bu işte çalıştın?

Kaçıncı katta oturuyorsun?

Ne işle uğraşıyorsun?

Ne gün geleceksin buraya?

Size nasıl bir soru sorayım?

 

Uyarı: Soru sıfatları çekim eki alırsa soru zamiri olur.

Hangisi daha başarılı?

Bunların kaçı senin?

Kaçta kaçı buraya bırakılacak?

 

Uyarı: “Ne” sözcüğü “niçin” anlamında kullanılırsa ve eylemi etkilerse soru zarfı olur.

Ne  ağlarsın benim zülfü siyahım.

zarf   eylem

 

Uyarı: “Ne” sözcüğü bir ismin yerini tutarsa soru zamiri olur.

Benden ne istiyorsun?

             Soru zamiri

Bana ne aldın?

       s.zamiri

 

 Soru: Aşağıdaki cümlelerin hangisinde soru anlamı bir sıfatla sağlanmıştır.

A – Artık kime güveneceğimi bilmiyorum?   ( zamir )

B – Hangi soruyu önce cevaplayalım? ( sıfat )

C – Köye nasıl gidecek bu çocuklar? ( zarf )

D – Olayları nasıl bir ortamda anlatacağımı biliyor musun? ( mi edatı<

Paylaş
Sitemizdeki Benzer İçerikler

Yorumlar

Bu Yazıya Toplam 0 Yorum Yapılmış

İsminiz

E-Posta Adresiniz

Şehir

İlgili Terimler :
Önceki yazıyı okuyun:
Paragraf Bilgisi

ANLATIM BİÇİMLERİ               A – SANATSAL ANLATIM:               1 – Öyküleyici Anlatım ( Hikaye Etme ):             Bir olayı yer, zaman...

Kapat